ΟΙ ΤΟΝΟΙ ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

0
159

Από Βασίλειος Σωτήρας

Ορίζοντας , τοπωνύμια και ώρες … τι κοινό έχουν;

Στα ελληνιστικά χρόνια η δασεία ( ῾ ) εισήχθη στην Αθήνα με την εισαγωγή του Ιωνικού αλφαβήτου και το Η ως διπλό ε ( και παραφρασμένο σε διπλό ι ) χρησιμποιήθηκε κατατμημένο καθέτως ( ├ , ┤) ως δασεία και ως ψιλή. Αυτό χρησημοποιήθηκε ως αρχικό παράδειγμα στους δυτικούς λαούς να χρησιμοποιούν ακόμα κα σήμερα το Η ως την ελληνική δασεία. (horizon).

Η δασεία είναι φωνητικά μισό ελληνικό χ ενώ το Η στις δυτικές αγγλοσαξωνικές διαλέκτους έχει την μορφή των 3/4 του ελληνικού χ, ενώ το ελληνικό χ το προφέρουν ως κχ (echo). Κάποιες σκανδιναυικές διάλεκτοι αλλά και μεσανατολικές έχουν την χρήση του Η ως βαρέως (διπλού θα έλεγα) ελληνικού χ, όπως τα αραβικά, τα ολλανδικά και δανέζικα κ.α.

Στην ελληνική , η δασεία εκφράζει την έναρξη μιας λέξεως με ταυτόχρονη εκπνοή αέρος ως χαμηλόφωνου φωνήεντος ή και συμφώνου (ρ).

Άρα ο ὁρἰζοντας προφέρεται (χ)ορίζοντας , δηλαδή χωρίζει τα εδώ με τα πέρα, την γή με τον ουρανό (άνω όριο).

Η ήμέρα (χ)ημέρα χωρίζεται σε ὣρες (χ)ώρες, και όταν οι Ἓλληνες (χ)Έλληνες διδάσκονταν τις χώρες, βασικά διδάσκονταν το όνομα των περιοχών όπου ο ήλιος ήταν μεσουράνιος κατά την ίδια στιγμή που ήταν σε διαφορετικές (χ)ώρες στον Ελληνικό ουρανό. Για παράδειγμα η Ιταλική χερσόνησσος ήταν μια (χ)ώρα δυτικά, ενώ η Περσία ήταν δύο (χ)ὠρες ανατολικά.

Ο (χ)ορίζοντας ήταν το σημείο που χώριζε την ημέρα με την νύχτα και όλους τους υπολογισμούς και αναφορές σε τόπους που ήταν πέραν αυτού , έπρεπε να δηλωθούν σε σχέση με αυτόν.

Και άλλα πολλά υπάρχουν κρυφώς δηλωμένα εμπρός μας , αλλά μόνο διδαγμένοι νόες μπορούν να τα ξεχωρίζουν.

Ποιός ξέρει το πού και πώς χρησιμοποιούνται όλα τα ημίφωνα σύμφωνα της Ελληνικής γλώσσας σήμερα; Παντού όπου υπήρχαν και πριν πέντε χιλιάδες χρόνια μπορώ να σας πώ, αλλά δεν είναι ξεκάθαρα σε όσους δεν ξέρουν τι να αναζητούν και πως να το ξεχωρίζουν.

ο Jανός (J = γι) , προφέρεται και σήμερα Γιάνος, και έτσι και το Ι είναι πότε μακρόχρονο (J δηλαδή) και πότε βραχύχρονο (ιώτα δηλαδή) , ενώ το όνομα του δηλώνει την διπλή του χρήση ώς Γιώτα (και όχι ώς ιώτα)

το oFων περιέχει δίγαμμα, (F δίγαμμα ή δίγραμμα ημίχρονο φ ή β) είναι μέσα στο υ του αυγόν (και για αυτό μερικοί παλαιότεροι μάθανε το υ ώς δίχρονο, μιας και όταν είναι το F, είναι μαρκρόχρονο , και βραχύχρονο ελληνικό υ όταν δεν είναι δίγαμμα)

το Σαν είναι το διπλό σσ στα μακεδονικά ενώ στα λοιπά είναι διπλό τ
το κοππα (ημίφωνο κ) συγχωνεύθηκε με το κ) και έτσι άλλες φορές το κ είναι ισχυρός φθόγγος και άλλοτε ασθενής φθόγγος.

Όπως το πρόθεμα Ε των ρημάτων στον Ενεστώτα γίνονται Η στον Αόριστο, ο Ελ της Ηώς (ο φωτισμός της Αυγής του σήμερα), γίνεται Ήλιος (το αρχαίον παλαιόν φως)

Θα ήταν καλό να διδάσκονται οι δάσκαλοι και οι φιλόλογοι την ιστορία της προφοράς των Ελληνικών φθόγγων και γραμμάτων για να τα περάσουν και στις επόμενες γενιές των Ελλήνων. Και αν δεν το κάνουν …. οι Σχολές των Ελλήνων του Μεσαίωνα, θα ξανανοίξουν να διδάσκουν Ελληνικά στους Έλληνες και τους Φιλέλληνες όπως και τότε.

Δείτε τα συγγράμματα του Newton και θα καταλάβετε γιατί στην προφορά κρύβονται και τα νοήματα.

 

f19e7-meandros

 

ΟΙ ΤΟΝΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΑ

Πότε και γιατί επινοήθηκαν οι τόνοι και τα πνεύματα;

Κατά την ελληνιστική εποχή σημειώνεται άνθηση των φιλολογικών σπουδών.

Οι λόγιοι Έλληνες γραμματικοί των αλε- ξανδρινών και μετέπειτα ρωμαϊκών χρόνων:

  • σπουδάζουν και διδά- σκουν τα αριστουργήματα της κλασικής αρχαιότητας.
  • δεν συμπαθούν ιδιαίτερα την απλή κοινή και ζητούν την επιστροφή στην αττική διάλεκτο.
  • πρωτοστατούν στη δημιουργία του κινήματος του  αττικισμού.
  • Συμβαίνουν, επίσης, σημαντικές αλλαγές στη φωνητική, τη σύνταξη, το λεξιλόγιο και τη γραφή της ελληνικής γλώσσας.
  • Γεγονός σημαντικό εκτός από τον αττικισμό υπήρξε η επινόηση των τονικών σημείων στα χρόνια της Κοινής.
  • Η διάκριση ανάμεσα σε μακρά και βραχέα χάνεται σταδιακά.
  • Ο τόνος των λέξεων από μουσικός γίνεται δυναμικός  Η τονισμένη συλλαβή προφέρεται σε τόνο δυνατότερο και όχι μουσικά υψηλότερο.

Οι σπουδαστές στις φιλολογικές σχολές των ελληνιστικών χρόνων συναντούσαν λέξεις απαρχαιωμένες και άγνωστες πια στην καθημερινή ζωή και δεν ήξεραν πώς να τις τονίσουν σωστά.

  1. Η ανάγκη, λοιπόν, να σημειωθεί ο τόνος ξεκίνησε από τη σπουδή των κλασικών κειμένων.
  2. Η χρήση όμως των τόνων και των πνευμάτων απλώθηκε σιγά-σιγά και στη γραφή της Κοινής για να βοηθήσει τους αλλόγλωσσους κατοίκους των ελληνικών βασιλείων να μαθαίνουν να τονίζουν σωστά τις ελληνικές λέξεις.
  3. Η χρήση  του  τονικού  συστήματος  άρχισε   στην Αλεξάνδρεια  το   200 π.Χ. Ο πρώτος  που  το  εισάγει   είναι  ο  γραμματικός   Αριστοφάνης  ο  Βυζαντινός.  Το πρώτο  δείγμα  που  έχουμε στα χέρια μας  είναι από   πάπυρους του  2ου π.Χ.  αιώνα.

 

Ποιοι είναι οι τόνοι;

Αρχικά σημάδευαν με οξεία την τονισμένη συλλαβή και με βαρεία τις άτονες συλλαβές της ίδιας λέξης. Αργότερα άρχισαν να παραλείπουν τις βαρείες ως αυτονόητες.

άνθρὼπὸς,  φὶλόσὸφὸς

Η περισπωμένη (οξυβάρεια) εισάγεται αργότερα και παίρνει τη μορφή ενός σύνθετου τόνου δηλαδή το ανέβασμα (/)  και το κατέβασμα () της φωνής σε 2 χρόνους.

Béèma       beema    β ῆ μα

Méèlon     meelon    μ ῆ λον

Τα πνεύματα – Η περιπέτεια της δασείας

Οι γραμματικοί της ελληνιστικής περιόδου χρησιμοποίησαν και πνεύματα, δηλαδή σύμβολα που διέκριναν τους δασείς από τους μη δασείς (‘ψιλούς’) φθόγγους.

Ο δασύς (τραχύς) φθόγγος:

  • υπήρχε στην αρχαία γλώσσα και παραγόταν με αέρα που περνούσε σχεδόν ανεμπόδιστος από το στόμα.
  • ήταν παρόμοιος με τον ήχο που συμβολίζεται στην αγγλική με το γράμμα hσε λέξεις όπως hot ή here.
  • μεταφέρθηκε στα λατινικά με το γράμμα H σε λέξεις όπως historia.
  • στην ελληνική διαφοροποιούσε λέξεις όπως ΟΡΟΣ = βουνό και ΗΟΡΟΣ = όριο.
  • συμβολίζεται με το Η και εμφανίζεται σε ελληνικές επιγραφές πριν από τα φωνήεντα τα οποία «δάσυνε».

Το 403 π.Χ., όταν οι Αθηναίοι υιοθέτησαν το ιωνικό αλφάβητο, το γράμμα Η άρχισε να χρησιμοποιείται για το μακρό φωνήεν ε (σε λέξεις όπως μ ῆλον).

Ο δασύς φθόγγος δηλώνεται τότε με το αριστερό μισό του Η, ├  .

Αυτό το σύμβολο, χρησιμοποίησαν οι γραμματικοί των ελληνιστικών χρόνων πάνω από αρχικά φωνήεντα, για να δηλώσουν ότι αυτά τα φωνήεντα δασύνονταν στην αρχαιότερη μορφή της γλώσσας.

  • Το δεξί μισό ┤το χρησιμοποίησαν πάνω από τα αρχικά φωνήεντα που δεν δασύνονταν, που ήταν δηλαδή ‘ψιλά’.
  • Αργότερα τα δύο αυτά σύμβολα μετατράπηκαν σε απλές ορθές γωνίες L και στους βυζαντινούς χρόνους στρογγύλεψαν С και πήραν τη μορφή που έχουν στη σημερινή γραφή των αρχαίων κειμένων, όπου σημειώνονται δύο πνεύματα, ψιλή και δασεία.

Η χρήση τόνων και πνευμάτων γενικεύεται κατά τον 9ο μ.Χ. αι.

Ηορος    ├ ορος   Lορος  Сορος  ὅρος

Ηιστορια├ιστορια Lιστορια Сιστορια  ἱστορία

 

Με προεδρικό διάταγμα της ελληνικής κυβέρνησης καθιερώνεται το 1982 η χρήση του μονοτονικού συστήματος γραφής.

 

Η μικρογράμματη γραφή

Στην εποχή της Κοινής διαμορφώνεται ένας νέος ρυθμός της ελληνικής γραφής που θα καταλήξει στη μικρογράμματη γραφή σε αντίθεση προς την παλαιά μεγαλογράμματη ή κεφαλαιογράμματη γραφή.

Η μικρογράμματη γραφή φαίνεται να εξελίχθηκε μέσα από την ανάγκη ταχείας επικοινωνίας μέσω χειρογράφων επιστολών, όπου η μορφή των γραμμάτων προσαρμόστηκε στην κίνηση της γραφής.

Παραμένει ανεπίσημη ως τον 9ο αι μ.Χ. οπότε θα γενικευθεί και θα εκτοπίσει την κεφαλαιογράμματη γραφή.

ΠΑΠΥΡΟΙ, ΠΕΡΓΑΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΑ

Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους διευκολύνεται η μαζική παραγωγή βιβλίων.

Σε αυτό συμβάλλει η ευρεία χρήση της γραφικής ύλης, όπως ήταν ο πάπυρος και η περγαμηνή.

 

Πάπυροι

  • Ο πάπυρος ήταν κοινό υλικό γραφής σε ολόκληρη την κλασική Αρχαιότητα που κατασκευαζόταν από το φυτό πάπυρος.
  • Ο πάπυρος έφθανε στο εμπόριο τυλιγμένος σε ένα ξύλινο κοντάρι, καθώς είχε την ελαστικότητα που ήταν αναγκαία για ένα αρχαίο βιβλίο, το οποίο έπρεπε συχνά να ξετυλίγεται και να τυλίγεται.

Πάνω στον πάπυρο έγραφαν κατά στήλες με ένα μυτερό καλάμι βουτηγμένο σε μελάνι, τις περισσότερες φορές μόνο από την εσωτερική όψη και σπανιότερα στις δύο όψεις.

  •  Το μεγάλο πρόβλημα του παπύρου ήταν πως έσπαγε εύκολα και η συχνή χρήση των μεγάλων σε μέγεθος ρόλων προκαλούσε πολλές βλάβες από το διαρκές δίπλωμα και ξεδίπλωμα.
  • Ένας άλλος μεγάλος εχθρός του παπύρου ήταν η υγρασία. Για το λόγο αυτόν τα πλουσιότερα παπυρικά ευρήματα σώθηκαν σε ξηρά εδάφη, σε περιοχές με ξηρό κλίμα. Για παράδειγμα οι πάπυροι της Οξυρρύγχου περιλαμβάνουν πολύ μεγάλο αριθμό παπυρικών χειρογράφων και βρέθηκαν στην Οξύρρυγχο, στην Άνω Αίγυπτο.

 

Περγαμηνές

Η περγαμηνή:

  • είναι κατεργασμένο δέρμα μοσχαριού , κατσίκας  ή αρνιού.
  • αρχίζει να κατασκευάζεται στην Πέργαμο, όταν η Αίγυπτος διακόπτει την εξαγωγή παπύρου, γεγονός που αναγκάζει τον ηγεμόνα της πόλης, Ευμένη, να αναζητήσει λύση.

 

Παλίμψηστα

  • Ο πάπυρος και η περγαμηνή ήταν ακριβά και δυσεύρετα υλικά.
  •  Γι’ αυτό το λόγο τα ξαναχρησιμοποιούσαν σβήνοντας ή ξύνοντας την πρώτη γραφή.
  • Τοποθετούσαν τα χειρόγραφα σε λεκάνη με γάλα για μια νύχτα και έπειτα τα έπλεναν με σφουγγάρι. Σε άλλες περιπτώσεις τα έξυναν με ξυράφι.
  • Τα χειρόγραφα αυτά ονομάστηκαν παλίμψηστα (πάλιν ψάω= αποτρίβω)
  • Η σύγχρονη τεχνολογία μας δίνει πλέον τη δυνατότητα, μέσω των ακτίνων Χ να διαβάζουμε το αρχικό κείμενο που υπήρχε στον πάπυρο ή την περγαμηνή.

Το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη

  • Το παλίμψηστο του Αρχιμήδη περιέχει εργασίες του αρχαίου Έλληνα μαθηματικού, φυσικού, μηχανικού, αστρονόμου και εφευρέτη.
  • Τον 10ο αιώνα ένας ανώνυμος γραφέας της Κωνσταντινούπολης αντέγραψε έργα του Αρχιμήδη πάνω σε περγαμηνή, κρατώντας τα ελληνικά του πρωτοτύπου. Δυόμισι αιώνες αργότερα ένα μοναχός στην Ιερουσαλήμ θα έσβηνε το κείμενο του Αρχιμήδη, θα έκοβε τις σελίδες του χειρογράφου και περιστρέφοντας τα φύλλα του, θα τα δίπλωνε στη μέση για να γράψει προσευχές.
  • Το WaltersArtMuseum της Βαλτιμόρης των ΗΠΑ είναι σήμερα ο κάτοχος του «Παλίμψηστου» του Αρχιμήδη.Σε πρόσφατη έκθεση αποκαλύπτει όχι μόνον το ίδιο το χειρόγραφο αλλά και την «ανάγνωσή» του που πραγματοποιήθηκε με τις σύγχρονες τεχνολογίες.

 

Η ΜΟΡΦΗ  ΤΩΝ  ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ

Ο Κύλινδρος (λατ. volumen):

  • κυριαρχεί κατά την κλασική  εποχή.
  • αποτελούταν  από τα φύλλα  τυλιγμένα γύρω από τον ομφαλό.
  • Το  κείμενο γραφόταν σε στήλες  αρχίζοντας  από τα  αριστερά.

Ο κώδικας (λατ. codex):

  • είναι μια ομάδα φύλλων που συρράπτονται με τη μορφή τετραδίου και αποτελεί τον πρόγονο του σύγχρονου βιβλίου.
  • επικρατεί μετά τον 4ο-5ο αιώνα. Σε αυτό συνέβαλε ασφαλώς η ανθεκτικότητα της περγαμηνής, η οποία μπορούσε να τυλιχτεί και να διπλωθεί, ενώ ο πάπυρος ήταν εξαιρετικά εύθρυπτος.

Η εργασία εκπονήθηκε από τους μαθητές της Α τάξης του 3ου ΓΕΛ Ηλιούπολης:

Τηλέμη Φαίδωνα και Τσιμπέρη Θωμά.

ΠΗΓΗ